Kokuda kayıp, kişinin kokuları algılama yeteneğinin azalması ya da tamamen kaybolması durumudur. Kısmi koku kaybı hiposmi, tam kayıp ise anosmi olarak adlandırılır. Koku duyusu, tat alma, iştah, yaşam kalitesi ve hatta güvenlik açısından (gaz kaçağı, yanık vb. durumları fark etmek) büyük önem taşır. Bu nedenle koku kaybı mutlaka ciddiye alınmalı ve değerlendirilmelidir.
Koku Kaybı Neden Olur?
Koku kaybının birçok nedeni olabilir. En sık görülen nedenler şunlardır:
1. Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları
- Grip, nezle, sinüzit veya diğer viral enfeksiyonlar
- Özellikle COVID-19 ile birlikte ani başlayan koku kaybı sık görülmüştür.
2. Burun ve Sinüs Hastalıkları
3. Sinir Sistemi Kaynaklı Nedenler
Koku sinirinin zedelenmesi
Travma sonrası kafa darbeleri
Parkinson, Alzheimer gibi nörolojik hastalıklar
Yaşlanma ile sinir hücrelerinde azalma
4. Toksinlere, Kimyasallara veya Sigara Dumanına Maruz Kalma
Kimyasal maddeler
Kronik sigara kullanımı
5. İlaçlar
Bazı antibiyotikler
Antidepresanlar
Antihistaminikler
Tiroid ilaçları
Koku kaybı, bu tür ilaçların kullanımında bir yan etki olarak ortaya çıkabilir.
Koku Kaybının Belirtileri Nelerdir?
Koku kaybı bazen yavaş ilerler, bazen ise aniden ortaya çıkar. Görülebilecek belirtiler:
- Kokuları tam veya kısmi algılayamama
- Tat alma duyusunda azalma
- İştahsızlık
- Yiyeceklerden yeterince keyif alamama
- Güvenlik riskleri (Gaz kokusunu alamama gibi)
- Bazı hastalarda koku yanılsamaları (olmayan kokuları hissetme – fantosmi)
Koku Kaybını Tanı Yöntemleri
Koku kaybının nedenini belirlemek için yapılabilecek değerlendirmeler:
1. Kulak Burun Boğaz Muayenesi
Burun içinin endoskopik olarak değerlendirilmesi
Polip, enfeksiyon, tıkanıklıkyapan septum deviasyonu ya da konka hipertrofisi gibi sebeplerin araştırılması
2. Görüntüleme Yöntemleri
Sinüs tomografisi (BT)
Beyin MR
3. Koku Testleri
Koku tanıma ve ayırt etme testleri
Koku eşiği testleri
Koku Kaybı Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi, altta yatan nedene göre planlanır:
1. Enfeksiyon veya Alerji Kaynaklı Koku Kaybı
Burun içi kortizon spreyleri
Alerji tedavisi
Enfeksiyon tedavisi
Burun açıcı ilaçlar (kısa süreli kullanım)
2. Burun Polipleri veya Tıkanıklık
İlaçla küçültme tedavileri
Gerekirse endoskopik sinüs cerrahisi
3. Nörolojik Nedenlere Bağlı Koku Kaybı
Nöroloji değerlendirmesi
Altta yatan hastalığa yönelik tedavi
4. Koku Rehabilitasyonu (Koku Terapisi)
Kronik koku kayıplarında uygulanan etkili yöntemlerden biridir. Farklı kokularla düzenli koku egzersizleri yapılır. Koku sinirlerinin yeniden uyarılması hedeflenir. Düzenli ve sabırlı uygulandığında başarılı sonuçlar alınabilir.
Koku Kaybı Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda mutlaka bir KBB uzmanına başvurulmalıdır:
- Ani gelişen koku kaybı
- 2–3 haftadan uzun süredir devam ediyorsa
- Baş dönmesi, çift görme, nörolojik bulgular eşlik ediyorsa
- Travma sonrası ortaya çıktıysa
- Tek taraflı koku kaybı (özellikle önemlidir)
Koku kaybı, yaşam kalitesini etkileyen, iştah ve tat alma ile doğrudan ilişkili önemli bir yakınmadır. Nedene yönelik doğru tanı ve zamanında tedavi ile birçok hasta koku duyusunu yeniden kazyanabilir. Kalıcı koku kayıplarında bile doğru tedavilerle olumlu değişiklikler sağlanabilir.
